Fundahöld á vegum ScIce riðuverkefnis og helstu niðurstöður
Fyrr í sumar var haldinn á eynni Sardiníu á Ítalíu lokafundur alþjóðlega rannsóknarverkefnisins ScIce, þar sem faraldsfræði og sýkiþættir riðu á Íslandi hafa verið rannsakaðir síðustu þrjú ár. Vinna við nokkra verkþætti er enn í gangi en unnið er að samantekt niðurstaðna og greinaskrifum. Átta rannsóknarhópar frá sex Evrópulöndum taka þátt í verkefninu, en verkefnisstjóri er Christine Fast frá Friedrich-Loeffler Institute í Þýskalandi. Stefanía Þorgeirsdóttir og Vilhjálmur Svansson sérfræðingar á Keldum eru þátttakendur fyrir Íslands hönd ásamt Eyþóri Einarssyni ráðunauti hjá RML og Karólínu Elísabetardóttur sauðfjárbónda í Hvammshlíð.
Hópmynd af þátttakendum á ráðstefnunni á Sardiníu
Í framhaldi af fundi rannsóknarhópsins, stóð Karólína fyrir upplýsingafundi fyrir bændur í Húnaveri í lok júni, þar sem kynntar voru helstu niðurstöður verkefnisins af hluta rannsakenda þ.á.m. Christine Fast verkefnisstjóra og Stefaníu Þorgeirsdóttur frá Keldum.
Myndir frá bændafundi í Húnaveri 30.6.2026
Einnig var haldinn fundur á Keldum í byrjun júlí, þar sem Lina Spieß kynnti niðurstöður úr doktorsverkefni sínu fyrir sérfræðingum frá Mast og Keldum. Doktorsverkefni Linu fjallar um greiningu á ýmsum áhættuþáttum riðu á Íslandi. Til að afla gagna fyrir verkefnið tók hún viðtöl við 68 bændur víðs vegar um landið og fékk þannig upplýsingar um búskaparhætti á mismunandi bæjum, bæði þar sem riða hafði komið upp og þar sem aldrei hefur greinst riða.
Mynd frá fundinum á Keldum
Helstu niðurstöður
Ný kembileit að breytileika í príongeni íslensks sauðfjár sýndi fram á tilvist verndandi samsætunnar, ARR. Þrjár aðrar samsætur; AT137RQ, AC151RQ og AHQ, voru skilgreindar sem mögulega verndandi (MV) út frá niðurstöðum samanburðarrannsókna á riðuhjörðum og PMCA rannsókna á umbreytingareiginleikum mismunandi samsæta. Fjórða samsætan, AN138RQ, var skilgreind sem lítið næm, en næmari en MV en þó minna næm en villigerðin ARQ. Svipaður breytileiki fannst í grænlensku sauðfé, sem er talið skylt íslenska fénu, en verndandi samsætur voru í hærri tíðni í grænlenska fénu en í því íslenska.
20 jákvæð riðusýni úr sýnasafni Keldna, upprunnin frá mismunandi svæðum og tímabilum, voru rannsökuð með tilliti til nokkurra þátta á mismunandi rannsóknarstofum sem taka þátt í verkefninu. PMCA rannsóknir sýndu fram á mismunandi sækni gamalla riðusýna í að umbreyta ARQ og VRQ samsætunum. Samanburður riðusýnanna á próteinblotti sýndi langt í frá einsleita mynd fyrir öll sýnin en nokkur sýnanna sýndu eiginleika sem minntu á mismunandi erlenda riðustofna. Sýkingartilraunir í músum eru hafnar, þar sem skoðaður er meðgöngutími sjúkdómsins ásamt birtingarmynd vefjaskemmda og uppsöfnunar smitefnis í heila. Fyrstu niðurstöður sýna birtingarmyndir a.m.k. fjögurra mismunandi riðustofna. Sum riðusýnin virðast innihalda blöndu af riðustofnum. Niðurstöður ofangreindra rannsókna benda allar til að á Íslandi séu nokkrir riðustofnar, sumir hafi eiginleika líkum þeim sem finnast í Evrópu en að hluta til sé um að ræða aðra stofna en í Evrópu.
Stroksýnum var safnað úr umhverfi fjárhúsa á nokkrum riðubæjum, bæði fyrir og eftir sótthreinsun og leitað að smitefni með PMCA aðferðinni. Smitefni fannst á tveimur bæjum þar sem riða hafði nýlega greinst og ekki verið hreinsað og á einum bæ eftir hreinsun en þar hafði riða greinst þremur og hálfu ári áður. Þessar niðurstöður sýna að erfitt getur verið að losna við riðusmitefnið úr umhverfi þrátt fyrir hreinsun og nokkurra ára fjárlaust tímabil.
Athugun á áhættuþáttum riðu á Íslandi bendir til að þeir séu nokkrir, m.a. sameiginleg beitilönd, stærð búa, flutningur á tækjum og fólki, fyrirkomulag og hreinlæti við sauðburð auk frágangs á hræjum í gegnum tíðina og mögulega gröftur riðuhjarða á bæjum.