Háskóli Íslands

Varnarefni gegn Clostridium sjúkdómum í sauðfé (lambablóðsótt, garnapest (flosnýrnaveiki) og bráðapest )

Bóluefni

Á Tilraunastöðinni er framleitt blandað bóluefni gegn lambablóðsótt, garnapest (flosnýrnaveiki) og bráðapest. Bóluefnið er blanda af sýklum og eiturefnum þeim sem valda þessum sjúkdómum. Hvort tveggja hefur verið gert óvirkt með formalínmeðferð.

Bóluefnið er ætlað til nota í fengnar ær. Þar sem sjúkdómahætta er mikil er mælt með því að ærnar séu sprautaðar mánuði áður en sauðburður hefst og aftur 10-14 dögum síðar. Þar sem smitálag er lítið hafa menn þó reynslu af því að nægjanlegt sé að sprauta eldri ær, það er ær sem hafa verið bólusettar margoft áður, aðeins einu sinni u.þ.b. hálfum mánuði fyrir burð.

Við bólusetninguna mynda ærnar mótefni gegn áðurnefndum sýklum og eiturefnum þeirra og skila þeim til lambanna með broddmjólkinni. Frásog mótefna frá görnum verður einkum 36 klst eftir burð þannig að mikilvægt er að lömbin fái brodd sem fyrst eftir að þau koma í heiminn.

Mótefnin veita vörn fyrstu vikurnar eftir burð og þá einkum gegn lambablóðsótt sem mest hætta er á að lömbin fái á þessum tíma. Bólusetningin veitir hins vegar takmarkaða vörn gegn garnapest sem hrjáir einkum eldri lömb og alls enga vörn gegn bráðapest sem yngra fé er hætt við á haustin. Þar sem mikil brögð eru að því að bændur missi hálfstálpuð lömb úr garnapest hafa sumir því brugðið á það ráð að bólusetja lömbin nokurra vikna gömul. Ekki þýðir þó að bólusetja þau mikið yngri en þriggja vikna þar sem mótefni frá móður hindra verkun bóluefnisins. Menn hafa þó í einhverjum tilvikum bólusett allt niður í 10 daga gömul lömb.

Mótefnasermi

Önnur aðferð til þess að vernda nýfædd lömb gegn lambablóðsótt er að sprauta þau með mótefnasermi.

Sermið er framleitt í hrossum með því að sprauta þau nokkrum sinnum með eiturefnum sýklanna sem valda lambablóðsótt. Þegar hrossin eru farin að mynda nægjanlegt magn mótefna er þeim tekið blóð, blóðið látið storkna, sermið hirt og tappað á glös og notað í lömbin til að verja þau gegn sjúkdómnum. Sprauta þarf lömbin strax eða mjög stuttu eftir burð.

Hér áður fyrr var sermi mjög mikið notað sem varnarlyf, en þróunin hefur orðið sú að nota frekar bóluefni í ærnar. Víðast hvar er hætt að framleiða mótefnasermi í hrossum. Þetta er dýr og fyrirhafnarsöm framleiðsla. Út frá dýraverndarsjónarmiðum þykir ekki ásættanlegt að nota hross í þessu skini, ef til eru aðrar aðferðir sem skila sama árangri, eins og í þessu tilviki þar sem bólusetning skilar mótefnum til lambanna á miklu eðlilegri hátt en sprautun með hrossamótefnasermi.

Um tíma var framleiðslu sermis hætt á Keldum, enda hafði notkunin dregist mjög saman. Þar sem vart varð nokkurrar óánægju með þessa ákvörðun var ákveðið að framleiða aftur sermi en þó í mjög takmörkuðu magni.

Eindregið er mælt með því að bændur bólusetji ærnar. Sermið skal einungis nota í neyðartilvikum ef bólusetning hefur misfarist, menn „gleymt“ að bólusetja eða ef lambablóðsótt kemur upp á bæjum þar sem menn hafa alveg sleppt því að bólusetja vegna þess að þeir hafa ætlað að sjúkdómurinn væri ekki til staðar í hjörðinni.

Hér er tengill á grein eftir Eggert Gunnarsson um Clostridium-sjúkdóma í sauðfé og bólusetningar, sem birtist í Bændablaðinu 11. apríl 2013.
 

 

Þú ert að nota: brimir.rhi.hi.is